e-psikoloji.com · Son güncelleme: 1 Ağustos 2026 · Sorumlu editör: Psk. Dr. Sezai Kalafat
e-psikoloji.com, psikoloji alanındaki bilimsel bilgiyi anlaşılır ve sorumlu biçimde aktarmayı amaçlayan bağımsız bir yayındır. Bu sayfa, bir yazının nasıl seçildiğini, nasıl hazırlandığını ve hangi denetimlerden geçtiğini anlatır.
Ne yayımlıyoruz
Yazıların çoğu bir soruyla başlar ve o sorunun yaygın cevabının neden eksik ya da yanlış olduğunu inceler. Bunu seçmemizin nedeni şu: psikoloji, hakkında en çok konuşulan ama en çok da yanlış bilinen alanlardan biri. Bir kavram popülerleştikçe anlamı genişliyor, genişledikçe boşalıyor.
Bu yüzden odak noktamız yeni bilgi duyurmak değil, dolaşımdaki bilginin ne kadarının araştırmaya dayandığını göstermek.
Bir yazı nasıl hazırlanır
Her yazının temel sorusu, kapsamı ve başlangıçtaki açıklama çerçevesi önceden belirlenir. Yazının ulaştığı sonuç ise kaynak incelemesinden ve karşıt bulguların değerlendirilmesinden sonra kesinleşir. Kanıtlar başlangıçtaki beklentiyle uyuşmazsa değişen şey kanıtlar değil, sonuçtur.
Yazılar kısa tutulur — ortalama beş dakikalık bir okuma. Bunun bir bedeli var: her yazı konunun tamamını değil, belirli bir yönünü ele alır. Aynı konunun başka yönleri ayrı yazılarda işlenir ve yazılar birbirine gönderme yapar.
Kaynak doğrulama
Bir araştırmaya atıf yapılırken araştırmacının adı, çalışmanın tarihi, yayımlandığı dergi, katılımcı sayısı ve en önemlisi bulgunun yönü özgün yayın üzerinden kontrol edilir.
Bulgunun yönü özellikle önemli, çünkü popüler aktarımda en sık kayan şey bu. Bir çalışmanın gösterdiğinin tersi, yıllarca o çalışmanın bulgusu diye dolaşabiliyor.
Kaynağa bakarken şunlar da gözetilir:
▪ Bulgunun sonradan tekrarlanıp tekrarlanamadığı; varsa daha geniş örneklemli tekrar çalışmaları ve derlemeler.
▪ Örneklem büyüklüğü ve kimlerden oluştuğu — küçük ya da dar bir gruptan elde edilen bir sonuç, genel bir insan doğası iddiasına dönüştürülmez.
▪ Birlikte görülme ile neden-sonuç ayrımı.
▪ İddianın kanıtın taşıyabileceğinden daha kesin bir dille aktarılıp aktarılmadığı.
Doğrulanamayan iddialar yayımlanmaz. Bir bulgu sağlam olmakla birlikte hangi araştırmaya ait olduğu kesinleştirilemiyorsa, atıf isim verilmeden yazılır ya da iddia doğrulanabilir kaynaklara dayanılarak yeniden kurulur.
Yazıların sonundaki “İleri okuma / kavramsal kaynaklar” bölümü, yararlanılan araştırmacıları ve kavramları anlatım içinde belirtir. Akademik künye listesi yerine okunabilir bir metin tercih edilmesinin nedeni, bu yazıların akademik makale değil, genel okura yönelik metinler olması. Adı geçen araştırmalara ulaşmak isteyen okur, verilen araştırmacı adı ve yıl bilgisiyle kaynağa erişebilir.
Kanıt tek yönlü olmadığında
Her yazı için ayrıca şu soru sorulur: bu çalışmanın, anlattığımız sonuca uymayan bir bulgusu var mı?
Varsa yazıya girer. Bir tezi desteklemeyen bulguyu dışarıda bırakmak, okuru daha kolay ikna eder ama yanlış bir kesinlik duygusu yaratır. Psikoloji araştırmaları sıklıkla tek yönlü değildir ve bunu gizlemek, aktarılan bilginin kendisini bozar.
Aynı ilke kendi anlattıklarımız için de geçerli. Bir yanlış inancı düzelten bulgunun kendisi de zamanla fazla kesin bir dille dolaşıma girebiliyor; ya da sonradan tekrarlanamayabiliyor. Böyle durumlarda yazı, düzeltmenin kendisini de düzeltir.
Yayın öncesi doğruluk taraması
Ağustos 2026’dan itibaren her yeni yazı, yayımlanmadan önce ayrı bir yapay zekâ modeline yapılandırılmış bir yönergeyle doğruluk taramasından geçiriliyor. Yönerge yalnızca dört şeyi sorar: olgusal hata, güncel bilimsel duruma aykırılık, kaynak sorunu, ve yazının sonucunu değiştirecek bir eksik. Üslup, uzunluk ve biçim bu taramanın kapsamı dışındadır.
Bu işlem bağımsız hakem değerlendirmesi ya da uzman görüşü değildir. Dil modelleri benzer kaynaklardan öğrenir ve aynı hataları paylaşabilir; bu nedenle tarama bir onay mekanizması değil, olası sorunları insan incelemesine açan ek bir adım olarak görülür.
Taramada işaret edilen her bulgu, uygulanmadan önce özgün yayın üzerinden yeniden doğrulanır. Doğrulanamayan öneriler kullanılmaz; hangi önerinin kabul edildiği ve hangisinin neden reddedildiği kayda geçer. Son karar insana aittir.
Taramanın ortaya çıkardığı sorunlar, yayımdan önce düzeltilen olgusal hatalardan, bir metnin dayandığı bulgunun sonradan çok daha geniş çalışmalarda tekrarlanamadığının anlaşılmasına kadar uzanıyor. İkincisi tek bir cümlenin düzeltilmesiyle kapanmaz; böyle bir durumda yazının sonucu yeniden kurulur ve metin yayımlanmadan önce yeniden yazılır.
Ağustos 2026’dan önce yayımlanan yazılar bu taramadan geçmedi. Bu yazılar kaynak doğrulaması yapılarak hazırlandı, ancak ayrı bir tarama adımı içermiyor. Geriye dönük gözden geçirmede klinik açıdan hassas konulara öncelik veriliyor.
Bağımsızlık ve çıkar ilişkileri
Editoryal bağımsızlık. Sponsorlu içerik üretilmez, hiçbir yazı karşılığında ödeme alınmaz ve konu seçimi hiçbir kurum, marka ya da üçüncü tarafın etkisi altında değildir. Bu, reklam düzenimizden bağımsız ve kalıcı bir ilkedir.
Reklam. Bu sayfanın güncellendiği tarih itibarıyla sitede reklam yayımlanmamaktadır. İleride reklam gösterimi başlarsa bu bölüm güncellenir. Reklamların konu seçimi ya da içerik üzerinde hiçbir etkisi olmayacaktır.
Yazarın diğer faaliyetleri. Sitenin yazarı aynı zamanda psikolojik danışmanlık hizmeti yürütmekte ve kitap yayımlamaktadır. Bu faaliyetler sitede ayrı sayfalarda görünür durumdadır. Ancak yazıların içinden bu hizmetlere ya da yayınlara yönlendirme yapılmaz — yazının konusu doğrudan ilgili olsa bile.
Yapay zekâ
İçerik hazırlığında yapay zekâ araçlarından yararlanıyoruz ve bunu gizlemiyoruz. Kısaca: yapay zekâ bir araçtır; uzmanlığın, insan denetiminin ve editoryal sorumluluğun yerine geçmez. Yayımlanan her içeriğin sorumluluğu e-psikoloji.com’a aittir.
Hangi aşamalarda hangi araçların kullanıldığı, hangi alanlarda hiç kullanılmadığı, sentetik ses ve görsellerin nasıl işaretlendiği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin sınırlar ayrı bir sayfada ayrıntılı biçimde açıklanmıştır: Yapay Zekâ Kullanım Politikası.
Dilin sınırları
Yazıların sonunda yer alan bilgilendirme notunun ağırlığı konuya göre değişir. Klinik bir konuda uzmana yönlendirme belirgin ve nettir; gündelik bir konuda daha hafif kalır. Bu bilinçli bir ayardır: her yazının sonuna aynı ağırlıkta bir uyarı koymak, uyarının kendisini görünmez kılar.
Bunun dışında, damgalayıcı ya da zarar verici anlatımdan kaçınılır. Tanı adları gündelik sıfat gibi kullanılmaz; okurun kendine tanı koymasını kolaylaştıracak listeler ve ölçekler yayımlanmaz.
Bilginin tarihi vardır
Bu sitedeki yazılar, yazıldıkları tarihteki bilimsel duruma göre hazırlanır. Psikoloji hareketli bir alan: bir bulgu tekrarlanamayabilir, bir kavramın sınırları yeniden çizilebilir, bir yaklaşımın etkisi zaman içinde beklenenden küçük çıkabilir. Bu, yazının yayımlandığında yanlış olduğu anlamına gelmez; bilginin işleyişi böyledir.
Bunun en bilinen örneklerinden birini sitede ayrı bir yazıda ele aldık: öğrenilmiş çaresizlik kuramı, elli yıl sonra kurucularının kendisi tarafından yeniden yazıldı — üstelik kuramın temel iddiası tersine çevrilerek. Öğrenilmiş Çaresizlik Kuramı Neden Yeniden Yazıldı? Bilimin kendini düzeltmesi kusur değil, işleyiş biçimidir; ama bu, bir zamanlar doğru kabul edilmiş aktarımların bugün eksik kalabileceği anlamına da gelir.
Bu yüzden her yazının yayım tarihi görünür durumdadır. Yazının sonucunu etkileyen bir güncelleme yapıldığında tarihli bir not düşülür. Eski bir yazı okuyorsanız tarihine bakmanızı ve özellikle sayısal bulgular ile kesin ifadeler için güncel kaynaklara da göz atmanızı öneririz.
Bir yazının artık geçerli olmadığını düşündüren bir gelişme fark ederseniz, hata bildirimi gibi bunu da iletebilirsiniz.
Hata ve düzeltme
Denetime rağmen hata olabilir. Bir içerikte hata, kaynak sorunu ya da yanıltıcı bir ifade fark ederseniz iletişim sayfası üzerinden bildirebilirsiniz.
Bildirilen uyarılar incelenir. Yazım ve dil düzeltmeleri not düşülmeden yapılır. Yazının sonucunu, bir kaynağın yorumunu ya da klinik anlamını etkileyen değişikliklerde ise yazının üzerinde tarihli bir düzeltme notuna yer verilir. Sessizce değiştirmek yerine değişikliği görünür kılmayı tercih ediyoruz.
Bu sitedeki hiçbir içerik tanı, tedavi ya da kişisel psikolojik danışmanlık yerine geçmez. Bir ruh sağlığı sorunu yaşadığınızı düşünüyorsanız yetkin bir uzmana başvurun. Acil bir tehlike varsa 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.