“Benimki o kadar da ciddi değil.” “Benden daha kötü durumda olanlar var, onlar gitsin.” “Bu kadar şeye terapi mi olur?” Terapiyi düşünen çok kişi, sonunda kendini bu cümlelerle geri çeker. Sanki bir eşik vardır ve o eşiği geçecek kadar “yeterince kötü” hissetmeden yardım istemek, yersiz ya da abartılı olur.
Araştırmalar, ruhsal bir bozukluk başladıktan sonra ilk yardım başvurusunun yıllarca gecikebildiğini gösteriyor. Bunun birçok nedeni var; bir ruhsal bozukluğu olan kişilerin tedaviye başlamama nedeni olarak en sık bildirdikleri gerekçe ise yardıma ihtiyaç duymadıklarını düşünmek. Peki gerçekten öyle mi? Terapiye gitmek için bir dip noktasına vurmak mı gerekir?
Kısa cevap: hayır
Terapiye başlamak için belirli bir acı seviyesine ulaşmanız gerekmez. Hayatınızda değiştirmek ya da anlamak istediğiniz bir şeyin olması, bir uzmandan destek istemek için yeterli bir gerekçedir.
Terapi bazen yalnızca “çok hasta” ya da “çökmüş” insanların gittiği bir yer sanılır. Oysa bu, terapinin ne olduğuna dair dar bir tablodur.
“Yeterince kötü” beklemenin bir bedeli olabilir
Eşik altı depresif belirtileri olan yetişkinlerle yapılan çalışmalar, psikolojik müdahalelerin sonraki bir yıl içinde depresyon gelişme riskini azaltabildiğini gösteriyor; bu etkinin iki yıl sonra sürdüğü ise gösterilemedi.
Bunu diş sağlığına benzetebiliriz. Diş hekimine gitmek için dişinin apse yapmasını beklemezsin; küçük bir çürükken gidersin, çünkü o zaman müdahale hem kolay hem de az acılıdır. Benzetmenin bir sınırı var — her ruhsal sıkıntı zamanla büyümez — ama beklemek, büyüyen bir sorunda desteği geciktirir.
Terapi sadece “kriz” için değildir
Terapiyi bir yangın söndürücü gibi düşünürüz: sadece ortada bir yangın varken kullanılır. Oysa terapi bundan çok daha geniştir.
İnsanlar terapiye kriz dışında da pek çok sebeple gider:
Bir karar vermekte zorlandıkları için
Tekrar eden bir örüntüyü (aynı tip ilişkiler, aynı tıkanmalar) kırmak için
Bir kayıptan, ayrılıktan ya da değişimden geçerken
Kendilerini daha iyi tanımak, sınırlarını netleştirmek için
Sürekli bir gerginlik, huzursuzluk ya da “bir şeyler eksik” hissiyle baş etmek için
Sadece, düşüncelerini tarafsız ve eğitimli biriyle konuşabilmek için
Bunların hiçbiri tek başına bir ruhsal bozukluk olduğu anlamına gelmez; ama bazıları, örneğin süren bir gerginlik ya da huzursuzluk, bir bozukluğun belirtisi de olabilir. Terapi, bozuk bir şeyi tamir etmek kadar, işleyen bir şeyi daha iyi anlamak ve geliştirmekle de ilgilidir.
Acıyı kıyaslamak yardım aramayı neden geciktirebilir?
“Başkalarının derdi benden büyük” düşüncesi kulağa alçakgönüllü gelir, ama yardım almanı geciktirebilen bir tuzak olabilir.
Acı bir yarışma değildir. Senden daha zor durumda birinin olması, senin yaşadığının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bir başkasının bacağı kırık diye, sen parmağındaki derin kesiği görmezden gelmezsin. İkisi de ilgi gerektirir; biri diğerinin hakkını yemez.
Senin yaşadığın, senin için gerçektir — ve bu yeterlidir.
Peki “ne zaman” gitmeli?
Net bir “şu belirti varsa git” listesi vermek yerine, daha basit bir ölçüt önerelim: Eğer bir şey seni rahatsız ediyor, meşgul ediyor ya da hayatının bir alanını gölgeliyorsa — ve sen bunu değiştirmek istiyorsan — bu, bir uzmanla görüşmek için yeterli bir sebeptir.
Kendine şunu sorabilirsin: “Bu konuyu tek başıma çözmeye çalışıyorum ama bir türlü ilerleyemiyorum.” Ya da: “Bunu konuşabileceğim, yargılamayacak, eğitimli biri olsa iyi olurdu.” Bu cümleler doğruysa, zaten cevabı biliyorsun demektir.
Elbette bazı durumlar beklemeye gelmez. Yoğun ve süren bir çöküş ya da işlevini bozan bir kaygı varsa gecikmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurulur. Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşüncelerin varsa da gecikmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurulur; tehlikenin yakın olduğunu düşünüyorsan ya da emin değilsen 112 aranır ya da vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulur. Ama “acil değilse gerek yok” demek de yanlıştır; profesyonel destek “sadece daha iyi olmak istiyorum” durumları için de vardır.
Yardım istemek güçsüzlük değildir
Son bir engel de şudur: yardım istemenin bir “başarısızlık” ya da “zayıflık” olduğu inancı. Oysa tam tersi. Kendi başına yıllarca aynı yükü taşımaya çalışmak güç değil; ne zaman destek alınacağını bilmek gerçek bir olgunluktur.
Kimse dişini kendi çekmeye çalışmaz, ya da kırık bir kolu kendi alçıya almaz. Ruh sağlığı için bir uzmana başvurmak da aynı şeydir: aklın ve öz saygının bir göstergesidir, zayıflığın değil.
Sonuç
Psikoloğa gitmek için “yeterince kötü” hissetmen gerekmez. Bu inanç, desteği geciktirebilen bir yanılgıdır. Terapi yalnızca krizler için değil; anlamak, gelişmek, tıkanıklıkları açmak ve kendini daha iyi tanımak için de vardır.
Bir dip noktasına vurmayı bekleme. Yardım istemek için hayatını iyileştirmek istemen yeterli bir gerekçedir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız sıkıntı belirgin bir hâl aldıysa ya da günlük hayatınızı, işinizi ve ilişkilerinizi zorlaştırıyorsa gecikmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize zarar verme ya da yaşama son verme düşünceleriniz varsa gecikmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurulur; tehlikenin yakın olduğunu düşünüyorsanız ya da emin değilseniz 112 aranır ya da vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulur. 112 acil çağrı numarasıdır; ambulans, polis, jandarma, itfaiye ve AFAD çağrılarının tamamı bu tek numaradan ücretsiz ve 7 gün 24 saat karşılanır. Yardım istemek için “yeterince kötü” hissetmeniz gerekmez.
İleri okuma / kavramsal kaynaklar: Ruh sağlığı hizmetlerine başvuruyu geciktiren engeller ve damgalanma üzerine araştırmalar; Philip S. Wang ve arkadaşlarının ilk tedavi başvurusundaki gecikmeye ilişkin Dünya Ruh Sağlığı Araştırmaları çalışması; Alan E. Kazdin’in algılanan tedavi ihtiyacı üzerine derlemesi; eşik altı depresif belirtilerde önleyici psikolojik müdahalelerin depresyon gelişme riski üzerindeki etkisi ve Claudia Buntrock ve arkadaşlarının önleyici müdahaleler meta-analizi; koruyucu ruh sağlığı yaklaşımı ve terapinin yalnızca kriz değil gelişim odaklı kullanımı; yardım arama davranışı (help-seeking) literatürü.




