Konu arşivi
"Madem kötü, neden ayrılmıyor?" sorusu kalan kişide bir eksiklik varsayar. Oysa ayrılmayı yordayan en güçlü etkenler arasında karakter değil, ilişkinin ve yaşamın yapısı var: yatırımın büyüklüğü, seçeneklerin niteliği, karşı tarafın durumu ve çevrenin desteği. Kararsızlık da istisna değil, yaygın bir deneyim.
İnsanın irrasyonel olduğu yargısı bir norm varsayar; Linda probleminden hasım işbirliğine ve örnekleme modellerine uzanan kırk yıllık tartışma, sapmaların gerçek olduğunu, ama ancak hangi cetvelle ölçüldüğüne ve hangi süreçten çıktığına bakılarak anlam kazandığını gösteriyor.
Nöropazarlamanın vaadi, beyin taramasından kişinin ne satın alacağını okumaktır; oysa ölçülen şey daha dar: bir grubun ortalama beyin tepkisi bazı pazarlarda toplam sonucu, hatta o grubun kendi beyanından daha iyi tahmin ediyor — ama bu, tek bir kişinin kararının okunması demek değil.
Psikoloji bulguları duyulduktan sonra bariz gelir; oysa bulgunun tersi de aynı derecede bariz gelirdi. Lazarsfeld'in 1949'da kurduğu tuzaktan Fischhoff'un "sinsi determinizm" deneylerine: sonradan bariz görme yanlılığı nasıl işliyor ve "zaten biliyordum" hissi bize neye mal oluyor?
İki şeyin birlikte görülmesi aralarında bağ olduğunu gösterir, hangisinin diğerine yol açtığını değil: yön ters olabilir, ikisine birden yol açan görünmez bir etken olabilir ya da tümüyle rastlantı olabilir. Bu yazıda bu sıçramayı nasıl fark edeceğini ve neyin gerçekten nedensellik gösterdiğini ele alıyoruz.
Duygular aklın rakibi değil, girdisidir: duygusal işleyişi bozulan hastalar zekâları yerinde olsa bile gerçek hayat kararlarında çöküyor. Bu yazıda duyguların karar vermede ne iş gördüğünü, ne zaman yanılttığını ve doğru sorunun neden "duygu mu mantık mı" olmadığını ele alıyoruz.