Konu arşivi
Dâhilik–delilik bağı hep örnekle savunulur, oranla değil; üstelik o örneklere konan tanılar bugünkü anlamda konmuş tanılar değil, geriye dönük okuma denemeleridir. Nüfus verisinde görünen bir ilişki var, ama bu bir çizgi değil; tanımı ve ölçümü tartışmalı iki alan arasındaki koşullu bir örtüşme.
Travmatik olaylara maruz kalmak yaygın, TSSB ise seyrektir: olay başına ortalama koşullu risk yüzde dörttür ve olay türüne göre kat kat değişir. Dolaşımdaki çok yüksek oranlar riskin yalnızca kişinin "en kötü" saydığı olay üzerinden hesaplanmasından doğuyor; seyrek olması onu hafif kılmıyor.
Ağır ruhsal rahatsızlığı olan kişiler toplumdaki şiddet suçlarının yaklaşık yirmide biriyle ilişkili; ilişkinin önemli bir bölümü eşlik eden madde kullanımıyla açıklanıyor ve aynı grup mağdur olma tarafında belirgin biçimde daha kalabalık. Tehlikelilik algısı ise bu ölçüyle hiçbir orantı içinde değil.
Manik dönem çoğu zaman neşeli ve üretken bir evre olarak anlatılır. Oysa dönemlerin önemli bir bölümü öfke ve gerginlikle seyreder; ayırt edici olan duygunun yönü değil, artan etkinlik ve bozulan yargıdır. Maninin neden bu kadar sık gözden kaçtığını ve değerlendirmenin neden ertelenmemesi gerektiğini anlatıyoruz.
Gündelik dilde "paranoyak oluyorum" demek kolay. Oysa şüpheyi paranoyadan ayıran şey gücü değil, dayanağı: yerinde bir kuşku eldeki işaretlerle orantılıdır. Araştırmalar ikisi arasında keskin bir sınır değil, süreklilik olduğunu gösteriyor — ve o doğru üzerindeki yerimiz sabit değil.
Aşıların otizme yol açtığı, soğuk ebeveynliğin onu ürettiği, otistik insanların empati kurmadığı, otizmin çocuklukta kaldığı ve tanıların bir salgını gösterdiği — beş iddia da sınandı, beşi de karşılıksız çıktı. Peki bunların yerine ne biliniyor ve bu yanlışlar kime neye mal oldu?
Bağımlılık yalnızca maddeyle olmuyor ama her yoğun ilgi de bağımlılık değil: bu yazı kumar ve oyunun tanı sistemlerinde nerede durduğunu, bir davranışı bağımlılık yapanın sıklık değil kontrol kaybı ve zarara rağmen sürdürme olduğunu ve tutku ile bağımlılığın nasıl ayrıldığını anlatıyor.
Filmlerdeki "çoklu kişilik" gerçek değil: bir bedende yaşayan ayrı ayrı insanlar yok, bütünleşememiş tek bir kimlik var. Ama yaşanan sıkıntı gerçek ve ağır travmayla güçlü biçimde ilişkili. Bu yazıda tablonun gerçekte neye benzediğini ve alanın neden tartışmalı olduğunu ele alıyoruz.
Ruhsal hastalıklarda kalıtımın payı vardır, ama kalıtım kader değildir; yüksek kalıtsallık oranları bireysel kehanet değil topluluk istatistiğidir ve tek bir "hastalık geni" yoktur. Bu yazıda ikiz çalışmalarının ne gösterdiğini ve ailede öykü varsa bunun ne anlama geldiğini ele alıyoruz.
"Psikopat" ve "sosyopat" aslında resmî birer tanı değildir; ikisi de büyük ölçüde antisosyal kişilik bozukluğu şemsiyesine girer ve popüler kültürün çizdiği "seri katil" imgesiyle pek ilgileri yoktur — aradaki fark katı bir sınır değil, daha çok kökene ve mizaca dair bir vurgu farkıdır.
Şizofreni; çoklu kişilik değildir, insanı tehlikeli yapmaz, kötü ebeveynlikten kaynaklanmaz, umutsuz bir gidişat demek değildir ve yalnızca "sesler duymak"tan ibaret değildir; karmaşık ama tedavi edilebilir bir beyin durumudur, ve onunla yaşayanlar korkulacak değil, desteklenecek insanlardır.
"Ben biraz OKB'liyim." Masası dağınık olunca rahatsız olan, kitaplarını hizaya dizen, her şeyin simetrik olmasını isteyen biri sık sık böyle söyler. Popüler kültür de OKB'yi (obsesif kompulsif bozukluk)…