Konu arşivi
Tanı ölçütleri gerçekten genişledi: yas istisnası 2013'te kaldırıldı, 2022'de uzamış yas bozukluğu eklendi. Ama sınır tek yöne gitmiyor — 1980'de nevroz kategorisi silindi, 2013'te Asperger tanısı birleştirildi. "Normal"in sınırı bulunmuyor, çiziliyor; ve ölçütün kendisi bile bir kısmını kültüre bırakıyor.
Gündelik dilde "savunma mekanizması yapıyorsun" bir suçlama. Oysa on yıllar süren bir izleme çalışması tersini gösterdi: mizah, öngörü ve özgecilik gibi olgun savunmalar, iyi bir hayatın en güçlü yordayıcıları arasındaydı. Soru hangisini kullandığınız — kullanıp kullanmadığınız değil.
Gündelik dilde "paranoyak oluyorum" demek kolay. Oysa şüpheyi paranoyadan ayıran şey gücü değil, dayanağı: yerinde bir kuşku eldeki işaretlerle orantılıdır. Araştırmalar ikisi arasında keskin bir sınır değil, süreklilik olduğunu gösteriyor — ve o doğru üzerindeki yerimiz sabit değil.
Horlama bazen sadece ses, bazen gecede yüzlerce kez tekrarlanan bir solunum durmasının duyulabilen kısmı — ikisini kulakla ayırmak mümkün değil. Ve apnenin en sinsi yanı, belirtilerinin karakter sanılması: yorgunluk tembelliğe, sinirlilik huysuzluğa, dikkatsizlik ilgisizliğe yazılıyor.
"Hangi aşamadasın?" sorusunun cevabı yok — beş aşama, geride kalanlar için değil ölmekte olan hastalar için tarif edilmişti. Kuramı sınayan çalışmada kabullenme en baştan en yüksek tepkiydi, en baskın olumsuz gösterge ise listede hiç bulunmayan özlemdi. Peki ortalamaların sırası bireyin yolunu gösterir mi?
"Neden hep aynı yere geliyorum?" sorusunu ciddiye alan bir yaklaşım: on sekiz şema, modlar ve sınırlı yeniden ebeveynlik. Kanıt kişilik bozukluklarında güçlü ama üstünlüğü küçük-orta düzeyde; işe yaradığını biliyoruz, neden işe yaradığını tam bilmiyoruz. Kimler için uygun, kimler için değil?
Belirti aratmak rahatlatmak yerine kaygıyı büyütür: arama sonuçları olasılık sırası değildir, bedene yönelen dikkat belirtiyi güçlendirir ve aranan şey aslında hiçbir kaynağın veremeyeceği bir kesinliktir. Siberkondrinin nasıl işlediği, ne zaman sorun hâline geldiği ve döngünün nasıl kırıldığı.
"Yüksek işlevli anksiyete" bir tanı değil, içinde sessiz bir iddia taşıyan bir etiket: kaygının başarıyı ürettiği. Oysa korkulan şey başarısızlıksa kaçınma yön değiştirip aşırı hazırlığa dönüşür — çalışkanlığa benzer ama kaygıyı besler. Tedaviyle de performans düşmüyor, işlevsellik genelde düzeliyor.
Antidepresan alan kişilerde nevrotiklik düşüyor, dışadönüklük yükseliyor; ama bunun ne kadarı ilaca, ne kadarı depresyonun düzelmesine ait, hâlâ çözülmüş değil — ve puanın düşmesi kimliğin silinmesi demek değil. Duygusal körelme ise gerçek: bırakma gerekçesi değil, hekime anlatılacak bir bulgu.
Terapiden alınan sonucu en tutarlı biçimde yordayan şey ekol değil kurulan çalışma ilişkisidir ve terapistler arasındaki fark yöntemler arasındakinden büyüktür; bu yüzden seçerken unvana değil eğitim geçmişine bakılır, ilk görüşme bir denemedir ve uymayan terapisti değiştirmek başarısızlık sayılmaz.
Uzun süren yorgunluk tembellik değil, ama tek bir şey de değil: bazen tedavi edilebilir bir hastalığın belirtisi, bazen kendi ölçütleri olan ayrı bir tablo; bu yazı önce nelerin dışlanması gerektiğini, efor sonrası kötüleşmenin neden ayırt edici olduğunu ve bugün neyin işe yaradığını anlatıyor.
Bağımlılık yalnızca maddeyle olmuyor ama her yoğun ilgi de bağımlılık değil: bu yazı kumar ve oyunun tanı sistemlerinde nerede durduğunu, bir davranışı bağımlılık yapanın sıklık değil kontrol kaybı ve zarara rağmen sürdürme olduğunu ve tutku ile bağımlılığın nasıl ayrıldığını anlatıyor.