Oku · Dinle · İzle
Psikoloji, insan davranışı ve ruh sağlığı üzerine kısa, anlaşılır ve kaynaklı içerikler.
Kişilik bozukluğu, birinin zor biri olduğunu söylemenin klinik bir yolu değildir; uzun süredir devam eden, hayatın farklı alanlarına yayılan ve belirgin sıkıntıya ya da işlev kaybına yol açan örüntüleri tanımlar. Bu yazıda özellik ile bozukluğun farkını, tanının neden bir yazıyla konulamayacağını ele alıyoruz.
Şekerleme ne tembellik göstergesi ne de bir mucize: kısa tutulduğunda dikkati ve ruh hâlini ölçülebilir biçimde toparlıyor, uzadığında ise uyku sersemliği bedelini getiriyor. Bu yazıda süresinin neden her şeyi değiştirdiğini, gece uykusunun yerini tutup tutmadığını ve kimler için iyi bir fikir olmadığını ele alıyoruz.
Nefes egzersizleri boş bir klişe değil; ölçülebilir ama ılımlı bir etkisi var. Öne çıkan şey nefesi büyütmek değil, zorlamasız ve yavaş bir tempo — uzun vermenin kaygıyı azaltmada tutarlı bir üstünlüğü gösterilmiş değil. Bu yazıda mekanizmayı, etkinin sınırlarını ve tekniğin ne zaman ters tepebildiğini ele alıyoruz.
Duygular aklın rakibi değil, girdisidir: duygusal işleyişi bozulan hastalar zekâları yerinde olsa bile gerçek hayat kararlarında çöküyor. Bu yazıda duyguların karar vermede ne iş gördüğünü, ne zaman yanılttığını ve doğru sorunun neden "duygu mu mantık mı" olmadığını ele alıyoruz.
"Dikkat süremiz 8 saniyeye düştü, Japon balığından bile kısa" iddiasının arkasında izi sürülebilir hiçbir araştırma yok; dikkat zaten tek bir sayıyla ölçülemez. Bu yazıda rakamın nereden geldiğini, gerçekte neyin değiştiğini ve sorunun neden kapasitede değil ortamda olduğunu ele alıyoruz.
"Biz hiç tartışmayız" cümlesi çoğu zaman gururla söylenir, ama araştırmalar bir ilişkinin geleceğini belirleyen şeyin çatışmanın sıklığı değil biçimi ve sonrasındaki onarım olduğunu gösteriyor. Bu yazıda az tartışmanın ne zaman uyum, ne zaman sessiz bir uzaklaşma işareti olduğunu ele alıyoruz.
Plasebo etkisi bir uydurma değil, ölçülebilir ve fizyolojik ayak izleri olan gerçek bir olgudur; ama sınırları nettir: ağrıyı ve bulantıyı hafifletebilirken bir enfeksiyonu iyileştiremez. Bu yazıda plasebonun nasıl çalıştığını, neyi değiştirip neyi değiştiremediğini ve nocebo etkisini ele alıyoruz.
İrade, tükenen bir yakıt deposu değildir: bu fikri destekleyen ünlü çalışmalar titiz tekrar denemelerinde ayakta kalamadı ve şeker açıklaması da zayıf çıktı. Bu yazıda zorlu bir çabadan sonra gerçekte ne olduğunu ve iradeye daha az iş bırakmanın neden daha etkili olduğunu ele alıyoruz.
Ruhsal hastalıklarda kalıtımın payı vardır, ama kalıtım kader değildir; yüksek kalıtsallık oranları bireysel kehanet değil topluluk istatistiğidir ve tek bir "hastalık geni" yoktur. Bu yazıda ikiz çalışmalarının ne gösterdiğini ve ailede öykü varsa bunun ne anlama geldiğini ele alıyoruz.
Terapinin süresi tek bir rakamla söylenemez; sorunun türüne, tedavi biçimine ve kişiye göre değişir. Grup düzeyinde bakıldığında düzelme erken dönemde daha hızlı ilerliyor, ama kişilerin seyri farklı olabilir. Bu yazıda süreyi neyin etkilediğini ve "işe yaramanın" nasıl göründüğünü ele alıyoruz.
Bipolar bozukluk, gün içinde inip çıkan bir keyif meselesi değildir; uyku, enerji, düşünce ve davranışın birkaçını birden etkileyen, günler ve haftalar süren dönemlerle tanımlanır. Bu yazıda mani ve hipomaninin neye benzediğini, tanının neden gecikebildiğini ve bu karışıklığın zararlarını ele alıyoruz.
"İletişimin % 93'ü beden dilidir" cümlesi, dar kapsamlı bir deneyin evrensel bir yasaya dönüştürülmesiyle doğmuş bir efsanedir; sözsüz ipuçları güçlüdür ama sabit anlamlı bir şifre değildir. Bu yazıda ünlü 7-38-55 oranının gerçekte neyi ölçtüğünü, beden dilinin ne yapıp ne yapamadığını ele alıyoruz.