Yazar
DSM ile ICD aynı sistem değildir; küresel standart olarak tanımlanan sınıflandırma ICD'dir ve Türkiye'de resmî tanı kaydı da onun üzerinden yapılır. DSM'nin gücü uluslararası bir yetkiden değil, eğitim ve araştırmadaki yaygınlığından gelir; iki kitap çoğu tanıda birbirine yakındır.
Can sıkıntısı ne onarılması gereken bir arıza ne de yaratıcılık üreten bir makinedir; en çok anılan çalışmanın yineleme denemesi tutmadı, alanın kendi ölçümleri iki klişeyi de desteklemiyor ve zarar bulgularının önemli bölümü tek tek sıkılma anlarına değil, sık ve yoğun sıkılma eğilimine ait.
Evli olanlarla olmayanlar arasındaki iyi oluş farkı gerçektir, ama bu farkın bir bölümü evlenmeden önce zaten vardı, kalan bölümün büyüklüğü araştırmacının hangi yılları "normal" saydığına göre değişiyor ve farkın büyüklüğü ilişkinin niteliğine göre değişiyor.
Sosyal medyadaki "kortizol yüzü" iddiası, kortizol fazlalığının gerçek bulgularından değil, en az ayırt edici olanlarından besleniyor; oysa tanı yüze bakılarak değil klinik şüphenin uygun testlerle doğrulanmasıyla konuyor ve aynadaki bir şişkinliğin çok daha yaygın nedenleri olabiliyor.
Dâhilik–delilik bağı hep örnekle savunulur, oranla değil; üstelik o örneklere konan tanılar bugünkü anlamda konmuş tanılar değil, geriye dönük okuma denemeleridir. Nüfus verisinde görünen bir ilişki var, ama bu bir çizgi değil; tanımı ve ölçümü tartışmalı iki alan arasındaki koşullu bir örtüşme.
Terapi ile dertleşme arasındaki fark ölçülmüş bir sorudur: yapılandırılmamış ama profesyonel bir destek bile çökkünlükte ölçülebilir bir iyileşme üretiyor, yapılandırılmış terapilerin üstünlüğü ise küçük ve çalışmanın kurulumuna duyarlı çıkıyor — ama ölçülen şey hiçbir zaman arkadaş konuşması olmadı.
Nöropazarlamanın vaadi, beyin taramasından kişinin ne satın alacağını okumaktır; oysa ölçülen şey daha dar: bir grubun ortalama beyin tepkisi bazı pazarlarda toplam sonucu, hatta o grubun kendi beyanından daha iyi tahmin ediyor — ama bu, tek bir kişinin kararının okunması demek değil.
Elektrokonvülsif tedaviye duyulan korkunun kaynağı büyük ölçüde bir film sahnesidir; bugünkü uygulama anestezi ve kas gevşetici altında yapılır ve belirli ağır tablolarda etkisi tekrar tekrar gösterilmiştir, ama bellek üzerindeki etkisi de gerçektir ve geriye dönük kişisel anılarda kalıcı olabilmektedir.
Beyin, iç içe geçmiş üç ayrı beyinden oluşmuyor: farklı türlerin beyinleri karşılaştırıldığında aynı ana bölümler görülüyor, ama bu bölümler türden türe aynı değil. Modelden geriye kalan tek doğru şey hızlı ve otomatik tepkilerin gerçekliğidir — ama bunların ayrı bir adresi yoktur.
Sağlıklı sınır koymak bencillik değildir; ama öyle hissettirilmesinin anlaşılır nedenleri var. İlişki tarafında suçlama, yükün yer değiştirmesine verilen ilk tepki olabilir; kişinin kendi tarafında suçluluk ise bazen zarar verdiğinin değil, alışılmış bir rolü bozduğunun işareti olabilir.
Uyku istemli bir komutla başlatılamaz; onu zorlamak — özellikle zihin zaten meşgulken — ters tepebilir. Yatakta uyanık geçen saatler biriktikçe yatağın kendisi uyanıklıkla ilişkilenebilir: bu açıklamanın kanıtı tartışmalı, ama üzerine kurulan tedavinin işe yaradığı iyi gösterilmiş.
"Mükemmeliyetçilik" tek bir sözcük altında iki ayrı şeyi taşıyor: yüksek standart peşinde koşmak ile hata korkusu ve değerlendirilme kaygısı. İkisi, erdem iddiasının sınandığı yerde — iş çıktısında — farklı yönde ilişkiler gösteriyor; ruhsal fatura ise büyük ölçüde ikincisine kesiliyor.