Podcast ve sesli yazılar
Yazılardan üretilen podcastleri ve sesli anlatımları dinleyin.
"El âlem ne der" bir zayıflık değil: ölçümler utancın yoğunluğunun, kişinin başkalarının gözünde ne kadar değer kaybedeceğine dair beklentiyi yakından izlediğini gösteriyor. Değişen şey mekanizma değil, defterin kime ait olduğu — ve en yüksek bedeli tam da bu dışsal biçim ödetiyor.
Öfke nöbeti bir terbiye sonucu değil, gelişimsel bir dönem: okul öncesi çocukların yüzde 83,7'sinde görülüyor, nöbetin içindeki öfke ilk saniyelerde tepe yapıp sönüyor, ve sonda gelen ağlama numara değil sıkıntının kendisi — ama bakım verenin tepkisi davranış örüntüsünü yine de değiştirebiliyor.
Deprem gerçek bir tehlike, ama sürekli tetikte olmak hazırlık üretmiyor: araştırmalar tehlikeye özgü kaygı ile hazırlık arasında çoğu zaman ters yönlü bir ilişki buluyor, ve farkı yapan şey kişinin elinden bir şey geldiğine inanıp inanmaması; kontrol davranışı ise hazırlığın yerine geçiyor, yerini tutmuyor.
Gündelik dilde "savunma mekanizması yapıyorsun" bir suçlama. Oysa on yıllar süren bir izleme çalışması tersini gösterdi: mizah, öngörü ve özgecilik gibi olgun savunmalar, iyi bir hayatın en güçlü yordayıcıları arasındaydı. Soru hangisini kullandığınız — kullanıp kullanmadığınız değil.
Gündelik dilde "paranoyak oluyorum" demek kolay. Oysa şüpheyi paranoyadan ayıran şey gücü değil, dayanağı: yerinde bir kuşku eldeki işaretlerle orantılıdır. Araştırmalar ikisi arasında keskin bir sınır değil, süreklilik olduğunu gösteriyor — ve o doğru üzerindeki yerimiz sabit değil.
"Hangi aşamadasın?" sorusunun cevabı yok — beş aşama, ölmekte olan hastalarla görüşmelerden çıkmıştı, yas tutanlarda sınanmamıştı. Kuramı sınayan çalışmada kabullenme ölçümün başından itibaren en yüksek tepkiydi; en baskın olumsuz gösterge, popüler listede olmayan özlemdi. Ortalamanın sırası bireyin yolunu gösterir mi?
Akran zorbalığı iki çocuk arasında geçen bir mesele değil, bireysel özelliklerle birlikte işleyen bir grup süreci. Risk özellikleri ile maruz kalma arasındaki ilişki, zorbalığın pekiştirildiği ve savunmanın düşük olduğu sınıflarda en güçlü. Okul programları ne kadar işe yarıyor?
Ghosting'in ayrılığın en acı biçimi olduğu yaygın bir kanı — ama ghosting'i yüz yüze ayrılıklarla karşılaştıran ön kayıtlı çalışma başka bir şey söylüyor: acının büyüklüğünü belirleyen yöntem değil, terk edilen taraf olmak ve ne kadar bağlanıldığı. Peki ghosting neden yine de farklı hissettiriyor?
Aşıların otizme yol açtığı, soğuk ebeveynliğin onu ürettiği, otistik insanların empati kurmadığı, otizmin çocuklukta kaldığı ve tanılardaki artışın bir salgını gösterdiği — bu beş iddia bugünkü bilgiyle desteklenmiyor, ama hepsi aynı ölçüde çürütülmüş değil. Peki bunların yerine ne biliniyor?
Psikoloji bulguları duyulduktan sonra bariz gelir; oysa bulgunun tersi de aynı derecede bariz gelirdi. Lazarsfeld'in 1949'da kurduğu tuzaktan Fischhoff'un "sinsi determinizm" deneylerine: sonradan bariz görme yanlılığı nasıl işliyor ve "zaten biliyordum" hissi bize neye mal oluyor?
Sağlık kaygısı yaşayan kişilerde belirti aramak rahatlatmak yerine kaygıyı sürdürebilir: arama sonuçları olasılık sırası değildir, bedene yönelen dikkat duyumları belirginleştirebilir ve aranan kesinliği hiçbir kaynak veremez. Siberkondrinin ne olduğu, ilişkinin iki yönü ve döngünün nasıl değişebileceği.
"Bir duygu 90 saniye sürer" iddiası tek bir kitaptan geliyor; deneysel olarak kurulmadı. Ölçümler duyguların sürelerinin birbirinden onlarca kat farklı olduğunu gösteriyor: utanç dakikalar, üzüntü günlerce sürebiliyor. Süreyi belirleyen duygunun cinsi değil, olayın ağırlığı ve zihnin ona kaç kez dönmesi.