Oku · Dinle · İzle
Psikoloji, insan davranışı ve ruh sağlığı üzerine kısa, anlaşılır ve kaynaklı içerikler.
Bilinçaltı mesajlar insanları sanıldığı gibi kontrol etmez; yalnızca özel koşullarda, zaten var olan eğilimleri küçük ve kısa süreli biçimde etkileyebilirken asıl güçlü yönlendirme açık ikna teknikleriyle gerçekleşir.
Doğum sırası kişiliği belirlemez; kardeşlerin farklı deneyimleri ve aile içindeki rolleri gerçek olsa da geniş araştırmalar doğum sırasına bağlı kalıcı kişilik farklarını desteklememektedir.
Narsisizm yalnızca kendini beğenmek değil; büyüklenmeci ve kırılgan yüzleri olan bir özellik kümesidir ve altında her zaman kırılgan bir benlik yattığı kanıtlanmış değildir. Bu yazıda özellik ile kişilik bozukluğunu ayırıyor, "narsist" etiketinin bedelini ve ilişkide güvenliği ele alıyoruz.
Çekim yasasının bilimsel bir dayanağı yoktur; düşünceler evrene sinyal göndererek değil, hedefleri netleştirip davranışlarımızı yönlendirdiğinde, gerçekçi planlar ve tekrarlanan eylemler aracılığıyla hayatımızı etkileyebilir.
Gaslighting, bir kişiyi kendi algısından ve hafızasından şüphe ettirerek kontrol etmeye yönelik sistemli ve tekrarlayan bir manipülasyon örüntüsüdür; her anlaşmazlık, farklı hatırlama veya kendini savunma gaslighting değildir.
Uyku felci (karabasan), uykuya dalarken ya da uyanırken farkındalık ile REM uykusuna özgü kas hareketsizliğinin birlikte bulunduğu, halüsinasyonların eşlik edebildiği kısa bir uyku olayıdır. Kendisi tehlikeli değildir; tekrarlıyor ya da belirgin sıkıntı veriyorsa bir hekime başvurulur.
Psikiyatrist bir hekimdir ve ilaç yazabilir; psikolog yazamaz. Klinik psikolog kanunda tanımlı bir unvandır ve psikoterapiyi kanunun çizdiği çerçevede yapabilir; "psikoterapist" ise kanunda tanımlı bir unvan değildir. Kime gidileceğini ve unvanın, eğitimin nasıl sorulacağını anlatıyoruz.
Suçluluk davranışa odaklanıp “kötü bir şey yaptım” diyerek onarma ve telafiye yöneltirken, utanç benliği hedef alıp “ben kötüyüm” düşüncesiyle saklanma, savunma ve değersizlik duygusunu güçlendirir.
Ruminasyon, sorunu çözüyor gibi görünse de bir sıkıntının etrafında edilgen ve soyut biçimde dönüp durmaktır; özellikle üzgün ya da çökkün bir ruh hâlindeyken üzüntüyü sürdürebilir ve sorun çözmeyi zorlaştırabilir. Bu yazı birlikte ruminasyonu ve düşünme biçimini değiştirmeye yönelik yolları anlatıyor.
Beynimizin yalnızca yüzde 10'unu kullandığımız iddiası bir mittir: beyin hasarının etkileri ve yüksek enerji maliyeti boşta duran bir "yüzde 90" fikriyle bağdaşmaz; görüntüleme de pek çok bölgenin farklı zamanlarda etkinleştiğini gösterir. Beyin ömür boyu değişir; hangi alışkanlığın neyi etkilediği ise sonuca bağlıdır.
Utangaçlık, insanların önemli bir kısmında görülen, kendi başına tanı olmayan bir mizaç özelliğidir; sosyal kaygı bozukluğu ise yoğun bir değerlendirilme korkusudur, kaçınmayla beslenir ve hayatı daraltır. Ayıran ölçüt belirgin sıkıntı ya da işlev kaybıdır — ve sosyal kaygı bozukluğu etkili biçimde tedavi edilebilir.
Şizofreni çoklu kişilik değildir, ailelerin suçu değildir, umutsuz bir gidişat ya da yalnızca "sesler duymak" demek değildir; tanı da bir kişinin tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Karmaşık, tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur ve onunla yaşayanlar desteklenecek insanlardır.