Podcast ve sesli yazılar
Yazılardan üretilen podcastleri ve sesli anlatımları dinleyin.
Psikiyatrist bir hekimdir ve ilaç yazabilir; psikolog yazamaz. Klinik psikolog kanunda tanımlı bir unvandır ve psikoterapiyi kanunun çizdiği çerçevede yapabilir; "psikoterapist" ise kanunda tanımlı bir unvan değildir. Kime gidileceğini ve unvanın, eğitimin nasıl sorulacağını anlatıyoruz.
Suçluluk davranışa odaklanıp “kötü bir şey yaptım” diyerek onarma ve telafiye yöneltirken, utanç benliği hedef alıp “ben kötüyüm” düşüncesiyle saklanma, savunma ve değersizlik duygusunu güçlendirir.
Ruminasyon, sorunu çözüyor gibi görünse de bir sıkıntının etrafında edilgen ve soyut biçimde dönüp durmaktır; özellikle üzgün ya da çökkün bir ruh hâlindeyken üzüntüyü sürdürebilir ve sorun çözmeyi zorlaştırabilir. Bu yazı birlikte ruminasyonu ve düşünme biçimini değiştirmeye yönelik yolları anlatıyor.
Beynimizin yalnızca yüzde 10'unu kullandığımız iddiası bir mittir: beyin hasarının etkileri ve yüksek enerji maliyeti boşta duran bir "yüzde 90" fikriyle bağdaşmaz; görüntüleme de pek çok bölgenin farklı zamanlarda etkinleştiğini gösterir. Beyin ömür boyu değişir; hangi alışkanlığın neyi etkilediği ise sonuca bağlıdır.
Utangaçlık, insanların önemli bir kısmında görülen, kendi başına tanı olmayan bir mizaç özelliğidir; sosyal kaygı bozukluğu ise yoğun bir değerlendirilme korkusudur, kaçınmayla beslenir ve hayatı daraltır. Ayıran ölçüt belirgin sıkıntı ya da işlev kaybıdır — ve sosyal kaygı bozukluğu etkili biçimde tedavi edilebilir.
Şizofreni çoklu kişilik değildir, ailelerin suçu değildir, umutsuz bir gidişat ya da yalnızca "sesler duymak" demek değildir; tanı da bir kişinin tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Karmaşık, tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur ve onunla yaşayanlar desteklenecek insanlardır.
Replikasyon krizi, psikolojinin ünlü bulgularının çoğunun yinelendiğinde ayakta kalamamasıyla ortaya çıktı; ama bu bir çöküş değil, bilimin kendini düzeltmesidir — ve bize verdiği ders, tek bir çarpıcı çalışmaya kanmayıp tekrarlanan, sağlam bilgiye güvenmek gerektiğidir.
ACT, düşünce ve duygularınla savaşmak yerine onlara yer açmayı ve enerjini değerlerinin yönünde anlamlı bir hayata vermeyi öğreten, araştırmalarla desteklenen bir psikoterapi yaklaşımıdır; amacı acıyı yok etmek değil, acıyla birlikte de dolu bir hayat yaşayabilmektir — kısacası savaşı kazanmak değil, bitirmektir.
Bu kavramlar aynı şey değildir: mizaç (ve günlük adıyla huy) doğuştan gelen ham zeminimiz, karakter hayatın ve seçimlerimizin şekillendirdiği değerler katmanı, kişilik ise hepsini kapsayan bütündür — mizaçla doğar, karakteri geliştiririz; ve özgürlük tam da bu geliştirebilme alanındadır.
Erken çocukluk önemlidir ve temeller atar, ama kaderi belirlemez; gelişim üç yaşında mühürlenen bir plan değil, dayanıklılık, sonraki ilişkiler ve kendi seçimlerimizle yeniden yazılabilen bir hikâyedir — zor bir başlangıç bazı yolları zorlaştırır, imkânsız kılmaz. Çocukluk hikâyenin sonu değildir.
OKB, sıradan titizlik ya da düzen sevgisi değildir: istenmeyen takıntılar, tekrarlayan zorlantılar ya da ikisi birlikte görülebilir; bunlar belirgin sıkıntıya yol açıp hayatı zorlaştırabilir. İstenmeyen bir düşünce tek başına tanı ya da niyet göstermez. OKB'nin etkili tedavileri vardır.
Üzüntü, hayatın olaylarına verilen doğal ve genellikle geçici bir tepkidir. Klinik depresyonda ise en az iki hafta süren çökkünlük ya da keyif kaybına başka belirtiler eşlik eder; belirgin sıkıntı ya da işlev kaybı doğabilir. Sebebi olan bir çökkünlük de depresyon olabilir. Farkı bilmek, yardıma uzanabilmek içindir.